Laatste films

Het nieuwe Shilling roer voor de Y8122.

{videobox}OpzRKDqafww||box=1, lightbox=1{/videobox}


 

 

 

 

Levensloop stoomsleper Y8122

Historie van de stoomsleepboot Y8122.

1936-Y8122-Tewaterlating4b

Een stuk historie:

.... teruggaand naar 1918. De Koninklijke Marine besluit een aantal in haar dienst varende particuliere sleepboten van de eigenaren over te nemen. De schepen worden officieel in dienst gesteld en krijgen de weinig originele namen Sleepdienst I, II, III, IV en V. In 1936 en 1937 worden de Sleepdiensten I, II en III vervangen. Op de Rijkswerf Willemsoord te Den Helder worden daartoe onder bouwnummers 14, 15 en 16 nieuwe stoomsleepboten gebouwd.

De bouw van de Y8122:

Met de bouw van de Y8122 werd begonnen in 1935 op de Rijkswerf Willemsoord.
Bouwnummer 15 loopt op 24 september 1936 van stapel en wordt als Sleepdienst IV in dienst gesteld. Het schip is geheel van staal gebouwd en heeft voor de voortstuwing een compound-stoommachine van 115 PK. De grootste romplengte is 19,29 meter, grootste rompbreedte 4,97 meter en de gemiddelde diepgang is 1,42 meter. Het maximale laadvermogen is 20,564 ton en de bemanning bestaat uit vier koppen.Er kunnen/mogen 12 passagiers meevaren.

 

De stoommachine van de Y8122:

De stoommachine die bij de bouw in de Y8122 wordt geplaatst was eigenlijk bij toeval aanwezig. Enkele jaren daarvoor was hij gedemonteerd uit een schip, dat in verband met de malaise bij de Koninklijke marine in de jaren dertig was afgeschreven. De machine is van het type Compound 2-cilinder en werd in 1909 onder nummer 549 gebouwd bij de Haarlemse NV Scheepswerf Hubertina, voorheen machinefabriek W.H. Jacobs. De hogedruk cilinder heeft een diameter van 207 mm, de lage een diameter van 411 mm. De machine heeft, bij 180 omwentelingen per minuut en een verzadigde stoomdruk van circa 8 atmosfeer, een vermogen van 115 as-PK. De condensor is aan de achterzijde van de machine aangegoten en voorzien van de condensaat-, koelwater-, ketelvoeding- en machine-lenspomp. De omkeerbeweging van de machine wordt bewerkstelligd door de zogenaamde handbediende Schaar van Stephenson.
De stoommachine wordt na 1960 verwijderd en eerst in het Marinemuseum tentoongesteld waarna rond 1965 de machine naar de leerschool bankwerkers van de rijkswerf werd verplaatst om als lesobject te dienen. Rond 1975 werd de machine uitgeleend aan het stoommachine museum te Medemblik waarna ze eind 1992 werd teruggehaald naar de Rijkswerf te Den Helder voor restauratie om later opnieuw te worden ingebouwd in de Y8122.

 

stoomketel-y8122-00-y1

 

Roepnamen en taken van de Y8122:

In de loop van haar leven heeft de Y8122 meerdere roepnamen en ook meerdere taken gehad:

Datum Naam Eigenaar Taak
1937 Sleepdienst III

Koninklijke Marine

Den Helder

Havensleepboot
1946 Sleepdienst IV

Koninklijke Marine

Den Helder

Havensleepboot
 1947 RS04

Koninklijke Marine

Den Helder

Havensleepboot. Op 30 januari 1948 wordt het onder laatst genoemde registratie uit dienst gesteld en opgelegd aan de Marnixkade in Den Helder, in afwachting van verkoop door de dienst der Domeinen.
 1948 Begin ombouw tot warmteafgiftevaartuig Maar dan: terug naar de werf, want de Rijksdienst Willemsoord heeft behoefte aan een verwarmingsvaartuig voor marineschepen die daar voor reparatie of onderhoud liggen. De directie verzoekt daarom de Vlagofficier Materieel de RS 04 voor dit doel beschikbaar te stellen. Op 10 maart vind de overdracht plaats en krijgt het schip als roepsein A 844
 1949 RK23

Koninklijke Marine

Den Helder

warmteafgiftevaartuig. De K staat voor werKboot. Een grondige aanpassing is uitgevoerd waarbij de oorspronkelijke stoommachine wordt verwijderd. Ook de schroefas, ankers, lier en stuur-inrichting verdwijnen - op het roer na - van het schip. Het hele voorverblijf wordt gesloopt en een hoge vaste schoorsteen vervangt de oorspronkelijke lage neerklapbare pijp.
 1950 A844

Koninklijke Marine

Den Helder

A837

Koninklijke Marine

Den Helder

Onbekend of ze werkelijk deze naam gehad heeft, wie heeft hier info over?
 1953 Y8590

Koninklijke Marine

Den Helder

 1956 Y8122

Koninklijke Marine

Den Helder

sinds september 1956. In 1976 vindt de ombouw plaats van kolen- naar oliestook en daarmee verdwijnen dan ook de kolenbunkers om plaats te maken voor de olietanks.
 1990 Y8122

Koninklijke Marine

Den Helder

Afgevoerd en werkeloos... Uiteindelijk vervalt ook de verwarminsgtaak en ligt de Y8122 werkloos in het werfkanaal langs de Weststraat.
 1992 Y8122

Stichting Nautische Monumenten

Den Helder

tot 12 september 1992. Op de Nationale Monumentendag van dat jaar komt het schip officieel onder beheer van de Stichting Nautische Monumenten. Voor de vrijwilligers van de werkgroep Y8122 van deze stichting gaat daarmee een droom in vervulling. De deur staat open voor een grondige restauratie van dit in de nautische historie van Den Helder toch unieke schip.
 2006 Y8122

Stichting Y8122

Den Helder

9 November 2006 komt de Y8122 in handen van Stichting Y8122 Den Helder


 

Taken en levensloop van de Y8122:

Vanaf de bouw tot het begin van WO II voer ze als havensleepboot in Den Helder. Samen met twee zusterschepen verrichtte ze allerlei hand- en spandiensten voor de Koninklijke Marine. Ze pendelt na de tewaterlating als Sleepdienst IV, als communicatievaartuig heen en weer tussen Den Helder en het vliegkamp De Mok op Texel.
Van 1940-1944 wordt ze door de Duitse Kriegsmarine als ondiepwater mijnenlegger ingezet met als thuishaven Leer. De bezetters hebben dan een mitrailleur op de boeg gezet. In het vooronder zijn de sporen van het oorlogsverleden nog steeds aanwezig, aan stuurboord zijde is de schade door een granaat veroorzaakt nog steeds te zien.
Op 20 september 1944 keert de Sleepdienst IV vanuit Leer in Duistland terug naar Den Helder. De bemanning besluit het "aan de dienst te onttrekken ten gunste van de Nederlandse regering". Het schip verdwijnt daardoor al op 21 september 1944 naar de Wieringermeer. De bemanning besluit de sleper te laten verdwijnen, door haar te verbergen in een tochtsloot in de Wieringermeerpolder. Het wordt afgemeerd "in de tochtsloot tusschen Staatsbedrijf Van der Engelsen en Kalverdam", volgens de aantekeningen van Johannes A. de Looze, machinist bij het walbedrijf van de Rijkswerf.


Tijdens deze onderduikperiode wordt het schip bijna helemaal beroofd van de niet uit voorzorg al verwijderde onderdelen en uitrusting. Ondermeer verdwijnen 5 ton kolen uit de bunkers, maar ook einden en sleephaken. Een zware storm in de nacht van 22 op 23 maart 1945 slaat de boot van de ankers en hij strandt uiteindelijk in de buurt van Kolhorn.

Na de berging op 5 mei en een tijdelijk verblijf in de haven van Kolhorn komt de Sleepdienst IV weer terug in Den Helder om dienst te doen als sleper. In 1948 wordt ze omgebouwd tot warmteafgiftevaartuig voor marineschepen die voor onderhoud op de Rijkswerf lagen om daar nog tot 1965 dienst te doen als sleepboot en daarna als warmteafgiftevaartuig.
Na de oorlog deed het vaartuig nog kort als sleper dienst om in 1948 te worden omgebouwd tot warmteafgiftevaartuig voor marineschepen die voor onderhoud op de Rijkswerf lagen.

In 1948 wordt ze onder de naam RK 23 (K staat voor werKboot) uit dienst gesteld en opgelegd aan de Marnixkade in Den Helder, in afwachting van verkoop door de dienst der Domeinen.

Maar dan: terug naar de werf, want de Rijkswerf Willemsoord heeft behoefte aan een verwarmingsvaartuig voor marineschepen die daar voor reparatie of onderhoud liggen. De directie verzoekt daarom de Vlagofficier Materieel de RS 04 voor dit doel beschikbaar te stellen. Op 10 maart 1949 vindt de overdracht plaats en krijgt het schip (als RK 23) een tweede leven als verwarmings- en stoomafgiftevaartuig voor marine schepen die voor onderhoud op o.a. de Rijkswerf liggen.

Een grondige aanpassing volgt, waarbij de oorspronkelijke stoommachine na 1960 wordt uitgebouwd. Ook de schroefas, ankers, lier- en stuurinrichting verdwijnen - op het roer na - van het schip. Het hele voorverblijf wordt gesloopt en een hoge vaste schoorsteen vervangt de oorspronkelijke lage neerklapbare pijp. (de schoorsteen móét hoog zijn anders trekt de ketel niet omdat ze langszij grotere schepen moet liggen)
In 1956 wijzigt het roepsein nog een keer in Y8122, het sein dat het schip nog steeds heeft. In 1976 vindt de ombouw plaats van kolen naar oliestook en daarmee verdwijnen dan ook de kolenbunkers om plaats te maken voor olietanks. Na vele jaren van trouwe dienst werd de Y8122 in 1991, na het fregat de van Nes nog van stoom te hebben voorzien, afgedankt. Ook de verwarmingstaak is vervallen en nu ligt de Y8122 werkloos in het werfkanaal langs de Weststraat tot 1992.

 

Y8122 aan de kant 0b

 

Restauratie van de Y8122:

In september 1986 wordt een omschrijving gemaakt van de toestand waarin de Y8122 zich bevindt na beëindiging van zijn productieve leven. Van het oorspronkelijke schip is weinig meer over dan een karkas en een stoomketel. In 1990 vindt een eerste, niet echt succesvolle restauratiepoging plaats.

Op de Nationale Monumentendag van 1992 (weekend van 12,13 September 1992) komt het schip officieel onder beheer van de Stichting Nautische Monumenten. Voor de vrijwilligers van de werkgroep Y8122 van de speciaal voor de restauratie opgerichtte stichting gaat daarmee een droom in vervulling. De deur staat open voor een grondige restauratie van dit, in de nautische historie van Den Helder, toch unieke schip.

Sail '93, de nautische manifestatie in Den Helder, is de aanzet voor een meer gestructureerd herstel van de oude glorie van de Y8122. Een grondige en systematische inventarisatie wijst uit wat er gedaan moet worden en dat is heel veel. Alleen al het weer bijeen brengen of zo authentiek mogelijk vervangen van uitrustingsstukken zal een hele toer worden. Maar de groep enthousiaste mensen begint aan deze taak, met als doel de Y8122 tijdens SAIL '97 weer te laten varen. In de loop van het restauratieproces wordt echter duidelijk, dat dit niet haalbaar is, dat door de slechte staat van de romp een groot deel van de huidplaten en de spanten vervangen moet worden.

Vervolgens begint deze enthousiaste groep vrijwilligers van de speciaal hiervoor opgerichte "Stichting Y8122" aan de complete restauratie van deze stoomsleper.

Vanaf Sail '93 tot heden is er veel gebeurd, mede dankzij de inzet en inbreng van vele personen en instellingen. Rond het project ontstond zelfs een heus shanty-koor, dat met zijn optredens geld bijeen bracht voor onder andere de restauratie. 't Stookerskoor heeft zelfs een CD uitgebracht.

Ook de Koninklijke Marine stelt faciliteiten en fondsen beschikbaar. De Y8122 kan op de Nieuwe Rijkswerf "droog gezet worden", zodat ook de restauratie van de romp kan beginnen. De vrijwilligers kunnen hiervoor ook buiten de bedrijfsuren van de faciliteiten gebruik maken. De romp zal met vaklieden en leerlingen, onder leiding van een leermeester, op een deskundige wijze gerestaureerd worden.

Op de Oude Rijkswerf Willemsoord staan intussen al een geheel gereviseerde stoommachine en stoomaggregaat klaar om weer in de Y8122 teruggeplaatst te worden. De stoomketel is reeds gekeurd en staat gereed voor inbouw. De stuurmachine is weer in haar oorspronkelijke staat. Dankzij de inspanningen van de vrijwilligers en de samenwerking met de traditiekamer Rijkswerf.

 

Ontbrekende onderdelen van de Y8122:

Maar er ontbraken op dat moment nog veel essentiele onderdelen zoals:

een stuwblok, los model, met een vermogen van 115 PK en voor een asdiameter van 100 mm;

circa 20.000 kg plaatmateriaal, profielstaal, hulpstaal en klinknagels, nodig voor het compleet maken van de romp en spanten;

tropisch hardhout voor het maken van het stuurhuis, roosters, banken, kooien e.d.;

stoomsnelafsluiters, aanvullende appendages en materiaal voor stoom-, water- en olieleidingen.

een handankerlkier, enkelzijdig met verhaalkop.;

een anker met ankerketting;

een schroefas met lagers met diameter 100mm, lang 4000mm en met vierbladige schroef met diameter van 1380 mm;

een roerkoning en roerkwadrant 60 to 70°, met stangen en kettingen;

een tweepunts-druksmeertoestel voor smering van de stoommachine;

een ketelvoedings-watertank met een inhoud van circa 400 liter met afsluiters en peilglas;

een messing smeerolietank met afsluiters en peilglas;

een tweetraps-brander, geschilt voor gasolie aangedreven perslucht en/of stoom, geschikt voor stoomketel met een verwarmd oppervlak van circa 50m².

een mast met ra en tuig;

een 110-volts elektrische installatie met schakel- en regelkasten met bijbehorende armaturen voor verlichting en navigatie;

diverse stootwillen, gevlochten leguaan, sleep- en afmeertrossen en ander kabelwerk;

een kombuis-inrichting, zoals een kookplaat, oven en aanrecht;

een verwarminsginstallatie voor het vorstvrij houden van het schip tijdens de winterperiode.

 

Y8122 bijna gerestaureerd:

Inmiddels werd het 2001. De stoommachine, ketel, stoomgenerator en de noodgenerator zijn geplaatst. De warmwaterbak is gereed en staat op zijn plek.

Na veel bloed, zweet en tranen is het dan eindelijk zover. De Y8122 heeft eindelijk na 15 jaar stil te hebben gelegen, het hart laten kloppen.

Afgelopen jaren is er hard gewerkt aan het gereed krijgen van de Y8122 om naar Dort in stoom te vertrekken. Vele vrijwilligers hebben eindeloos veel uren gestoken in het restaureren van de Y8122 en alle onderdelen die er op en aan zitten. Het grootste deel gemaakt in eigen beheer.
Na een restauratieperiode van bijna 15 jaar kwam het schip in december 2005 weer voor het eerst onder stoom.

De stoomketel werd op 18 maart 2006 voor de eerste maal goedgekeurd, maar de stoommachine heeft voor die tijd nog nooit gelopen. Nadat alle keuringen hebben plaats gevonden is er stoomdruk op de compound stoommachine gezet.

De Y8122 is er weer helemaal klaar voor ! !

 

Verder naar Herdoop....>>

 

Foto's

Hier wat foto's uit ons album.

 

 

 

 


© Stichting Y8122 1992 - heden. All Rights Reserved.